Risk ve sermaye yönetimi — ne kadar kaybetmenize izin verildiği ve bunun nasıl hesaplanacağı hakkında on bir makale

Sermaye önceki zirvesinden %10 düştüğünde o zirveye dönmek için %11,11 getiri gerekir; %50 düşüşten sonra ise %100 gerekir. Hesaplama tabanı değiştiği için toparlanmanın ölçeği de değişir. Risk yönetimi daha geniş bir alanı kapsar: zarar tutarını seçmek, gerçekleşme maliyetlerini ve minimum hacmi hesaba katmak, birden fazla pozisyonun ortak maruziyetini kontrol etmek. On bir ders, bu hesaplamalardan kendi limitlerinizi, işlem durdurma koşullarınızı ve yeniden başlama kurallarınızı içeren bir plana ilerlemenizi sağlar. Ayrıca aritmetik özdeşlikleri, seçilen modele ve veri kalitesine bağlı sonuçlardan ayıracaksınız. Örnekler, açıkça belirtilen varsayımların sonuçlarını gösterir; ne bir strateji avantajını ortaya koyar ne de sermayenin korunacağını garanti eder.

1. Bölüm neden giriş kuralıyla değil aritmetikle başlıyor?

Zirveye dönmek için gereken getiri DD/(1−DD) ile hesaplanır. DD, o zirveye göre zararı gösterir; getiri ise zarar sonrasında kalan daha küçük taban üzerinden, aynı sermaye birimlerinde ve nakit giriş çıkışı olmadan hesaplanır. DD sırasıyla %10, %20, %33, %50, %75 ve %90 olduğunda gereken getiriler %11,1, %25, %49,3, %100, %300 ve %900’dür. DD maliyetler sonrası net olarak hesaplanmışsa gereken getiri de nettir; formülün kendisi ne bir “alt tahmin”dir ne de toparlanma süresine ilişkin bir vaattir. Türetim ve tam tablo için bkz. 9.2 ^[2].

Bu bölümün yapısını belirleyen ikinci sayı, kayıp serileriyle ilgilidir. Başarı oranı %55 olarak sabitken ve ardışık sonuçların birbirinden bağımsız olduğu varsayılırken — bu, piyasanın bir özelliği değil modelin basitleştirmesidir — üç önceden belirlenmiş işlemin tamamının zararla bitme olasılığı (1 − 0,55)³ = 0,45³ = 0,091125, yani %9,11’dir. Bu, böyle bir serinin sizin başınıza gelip gelmeyeceği sorusunun yanıtı değildir: birkaç yüz işlem içinde üçlü sonuç blokları örtüşür ve bu dizinin herhangi bir yerinde böyle bir seriyle karşılaşma olasılığı kesinliğe yaklaşır. Bu iki soruyu birbirine karıştırmak, kayıp serileri hakkında düşünürken yapılan en yaygın hatadır. Hem önceden belirlenmiş bir blok hem de dizinin herhangi bir yerinde karşılaşılan bir seri için sayısal sonuçların bulunduğu yer: 9.1 numaralı makale; hesabın dayanması amaçlanan seri uzunluğu ise risk yüzdesinin türetilmesinde varsayım olarak kullanılır. Bu hesaplama için bkz. 9.3 numaralı makale.

ESMA, 27 Mart 2018’de ulusal denetim kurumlarının analizlerinde zarar eden bireysel CFD hesaplarının geçmişe dönük oranının %74–89 aralığında olduğunu bildirdi ^[5]. Araştırmalar farklı dönemleri ve yetki alanlarını kapsıyordu. Bu oran, tek bir güncel Forex örneklemi, bir kişinin zarar etme olasılığı veya seçilen risk yüzdesinin etkisine ilişkin kanıt değildir. Veriler, ürüne ihtiyatla yaklaşmayı destekler; bütçeyi belirlemez.

Bu bölüm hesaplamaları ve prosedürleri ele alır. Para kazanmayı öğretmez ve kullanıma hazır limitler sunmaz. Sizin verdiğiniz parametrelerin — sermaye ve hesaplama tabanı, hesap para birimi ve dönüşüm kuru, koruyucu çıkış mesafesi ile kapattığınız işlemlerden ölçülen başarı oranı ve getiri/risk oranı — sonuçlarını hesaplar; her parametrenin hangi noktada güvenilirliğini yitirdiğini gösterir.

2. Bir risk kuralı hesapta neyi değiştirir, neyi değiştirmez?

Risk kuralı, bütçeyi ve bütçe aşıldığında yapılacak işlemi tanımlar. Gerçekleşme fiyatlarını garanti etmez; orantılı maliyetler içeren sabit bir net sonuç modelinde birim başına negatif ortalamayı pozitife de dönüştürmez. Bununla birlikte hizmet sağlayıcı sabit veya asgari ücret alıyorsa pozisyon büyüklüğünün değiştirilmesi R birimiyle ifade edilen maliyetleri değiştirebilir. Bu nedenle her maliyetin tek bir yüzdeyle orantılı arttığını varsaymak yerine bütçeyi gerçekleşme varsayımlarıyla birlikte kontrol edin.

Fark tek bir hesapta görülür. Veriler örnek amaçlıdır ve bilerek boyutsuz tutulmuştur: sermaye bire normalize edilir, art arda on zarar vardır ve risk her işlemden önce güncellenen cari özsermaye üzerinden hesaplanır. Burada taban önemlidir; çünkü sabit bir risk tutarı kullanıldığında sonuç farklı olurdu. n zarardan sonra sermayenin (1 − r)ⁿ kadarı kalır; eksilme DD = 1 − (1 − r)ⁿ olur; zirveye dönmek için gereken getiri ise Z = DD / (1 − DD) ile hesaplanır.

• r = %1: 0,99¹⁰ = 0,904382 → DD = %9,5618, yani %9,56; Z = 0,095618 / 0,904382 = 0,105727 → %10,57.
• r = %5: 0,95¹⁰ = 0,598737 → DD = %40,1263, yani %40,13; Z = 0,401263 / 0,598737 = 0,670183 → %67,02.

Beş kat yüksek işlem başına risk zararı 40,1263 / 9,5618 = 4,20 kat derinleştirirken toparlanmak için gereken getiriyi 67,0183 / 10,5727 = 6,34 kat artırır. Bu iki oran farklıdır; çünkü Z = DD / (1 − DD), sermaye düşüşünün kendisinden daha hızlı büyür. Türetim ve tablo için bkz. 9.2 numaralı makale; söz konusu iki oranın karşılaştırması o makalede ayrıca hesaplanmaz. Burada r, bir sonraki kapanış senaryosundaki tam net zarardır; DD’den gereken getiriye geçiş ise bir sermaye özdeşliğidir. Fiyat hareketinden kaynaklanan nominal zararla başlıyorsanız önce maliyetleri ekleyin; r bunları zaten içeriyorsa yeniden eklemeyin. Ne bu senaryo ne de geçmiş bir gözlem, gelecekteki sermaye düşüşünün alt sınırıdır. Seri sırasında para yatırılması, çekilmesi veya yüzde tabanının değiştirilmesi hesabı geçersiz kılar.

Hesap tablosundaki sayı ile hesaptan gerçekten çıkan tutar arasında şu kalemler vardır: spread (girişte ve çıkışta), komisyon, swap puanları, kayma ve fiyat boşluğu. Planlanan risk ile gerçekleşen risk iki farklı büyüklüktür; aralarındaki fark hesabın sonuna iliştirilmiş bir uyarı değil, bizzat konusudur. Bu farkı hesaplayan kaynak: 9.3 numaralı makale; fiyatın çıkış seviyesinin üzerinden atladığı durum içinse bkz. 9.10 numaralı makale.

Birden fazla pozisyonda planlanan tam zararların toplamı yararlı bir senaryodur; ancak portföy oynaklığının ölçüsü değildir. Uzun EUR/USD ve GBP/USD pozisyonları ortak bir kısa USD bacağı taşır; yön tersine çevrildiğinde bu bacağın işareti değişir. Maruziyetin büyüklüğünü bulmak için nominal tutarlar ve döviz dönüşümü, dağılımı ölçmek içinse sonuçlar arasındaki bağımlılık gerekir. 9.9 bu hesaplamaları birbirinden ayırır; böylece yüzdelerin toplamı korelasyon veya σ yerine kullanılmaz.

3. Polonya’da bireysel yatırımcı hesabının parametreleri

Aşağıdaki parametreler, Polonya KNF kurumunun 2 Ağustos 2019’da yürürlüğe giren DAS.456.2.2019 sayılı kararı kapsamındaki bireysel CFD işlemleri için geçerlidir. Kararın bağlayıcı hükümleri ve KNF bilgileri 5 Ekim 2026’da kontrol edilmiştir ^[6][7]. Kapsamı yalnızca aracının ana ülkesi belirlemez: müdahale, başka bir ülkeden Polonya’da yürütülen faaliyetleri de kapsar. Müşteri statüsü, enstrüman ve ilgili hizmetin koşulları ayrıca kontrol edilmelidir. Bu bölüm, söz konusu değerleri risk hesaplarında kullanır; düzenlemelerin tam açıklaması ilgili bölüme aittir.

Aşağıdaki tablo, riskle en sık karıştırılan büyüklüğü gösterir. Teminat, pozisyonun nominal değerinden ve kaldıraç limitinden; risk tutarı ise koruyucu çıkış mesafesinden ve hacimden kaynaklanır. Çıkış mesafesi teminat hesabına, teminat da risk hesabına girmez. Bunlar iki farklı sorunun yanıtıdır; son sütunun iki satırda da aynı olmasının nedeni budur.

Tablo tam 30:1 varsayar: 100.000/30 = 3.333,33 EUR. %3,33’lük yasal minimumun doğrudan uygulanması ise 3.330 EUR verir ^[6]; bu iki parametre aynı kabul edilmemelidir. Son sütun, belirli bir pozisyon yönünün hesap sonucunu değil, maliyetler öncesindeki fiyat değişiminin büyüklüğünü verir. Hesaba uygulanan dönüşüm kuru ve maliyetlerle birlikte tam zarar hesabı için bkz. 9.5 ^[3]; izin verilen bütçe ve kalan tutarı içinse bkz. 9.3 ^[1].

KNF kararındaki zorunlu kapatma koşulu, hesap özsermayesi açık CFD pozisyonları için gereken toplam başlangıç teminatının yarısının altına indiğinde uygulanır ^[6]. Bu, zirveden %50 zarar veya tek bir pozisyonun teminatının yarısı anlamına gelmez. “Önce en zayıf” biçiminde bir kapatma sırası da belirtmez. İlgili hizmet ek kısıtlamalar koyabilir; dolayısıyla kendi eşiğinizi ve teminat koşulunu ayrı ayrı kontrol edin.

Negatif bakiye koruması, kapsanan hesaptaki tüm CFD işlemlerine ilişkin yükümlülüğü o hesapta bulunan fonlarla sınırlar ^[6]. Stop-loss gerçekleşme fiyatını garanti etmez, geçici negatif bir okumayı engellemez ve yatırılan sermayeyi korumaz. Her enstrümanı veya müşteri statüsünü kapsamaz. Bu kuraldan bağımsız olarak zarar bütçesi yine gereklidir.

Hesap para birimi zararın maliyetini değiştirebilir. Örnek 500 USD zarar, 3,95 dönüşüm katsayısıyla 1.975 PLN, 4,15 ile 2.075 PLN eder; fark 100 PLN’dir. Bunlar iki kur senaryosudur; iki güncel kotasyon veya bir yıllık işlemlerdeki farkların otomatik toplamı değildir. Kendi dönüşüm kurunuzun bir fiyat tarafı, gözlem zamanı ve zarara uygulanma biçimi vardır. Kur değişiminin hesaba katılması için bkz. 9.5.

Günün saati ayrı bir konudur. Gerçekleşme koşulları gün içinde değişir ve aracılar arasında farklılaşır. Polonya zlotisini içerenler dâhil daha az likit paritelerde, emir defterinin sığ olduğu zaman pencereleri başlıca paritelerdekilerden farklı saatlerde ortaya çıkar. Risk hesabı açısından bunun anlamı yalnızca şudur: bir zaman penceresi için tahmin edilen maliyet, başka bir pencereyi temsil etmeyebilir; farkın yönü ve büyüklüğü için veri veya açık bir senaryo gerekir. Seansların açıklaması için bkz. işlem saatleri ve likidite bölümü.

4. Bölüm haritası — on bir makale, tek bir sıra

Bölüm riskin anlamı ve kayıp aritmetiğiyle başlar (9.1–9.2). Ardından bütçe, geçersizlik koşulu ve maliyetleri dikkate alan hacim ayrılır (9.3–9.5). Sonra net sonuçlar ve açık pozisyonlarda yapılan değişiklikler gelir (9.6–9.7). Son dersler sermaye düşüşünü, portföyü, olayları ve planı kapsar (9.8–9.11). Sırayla okuyabilir veya ihtiyacınız olan büyüklüğe göre makale seçebilirsiniz; aşağıdaki harita, her hesaplamanın hangi derse ait olduğunu gösterir.

İki bağımlılık anlatım sırasından değil aritmetikten kaynaklanır: 9.5’teki hacim, koruyucu çıkış mesafesinin (9.4) ve risk yüzdesinin tabanının (9.3) bir fonksiyonudur; dolayısıyla bu iki karar daha önce verilmelidir. Bunun dışında, gerekli girdileri onları belirleyen makaleden almanız koşuluyla her makale tek başına okunabilir. Her sayının onu belirleyen konuyla birlikte verilmesinin nedeni budur.

9.1. Sermayeyi koruma: risk ve strateji

9.1, işlem seçimini, işlemin sermaye üzerindeki etkisinin ölçeğini belirleyen bütçeden ayırır. Risk alınan pay aşırı büyükse birim başına olumlu ortalamanın neden yetersiz kaldığını da gösterir. Yanıtlamak için kullanılan verilerin bir kısmı ortak olsa da bunlar farklı sorulardır. Makale sinyalleri değerlendirmez; farklı oranların etkilerini ve pozisyon büyüklüğünde kullanılan bilgilerin güncelliğini açık bir modelle inceler.

Burada risk sözcüğünün iki anlamı — sonucun değişkenliği ile sermayenin kalıcı kaybı — birbirinden ayrılır. Bunların hiçbiri olmayan üçüncü kullanım da ayrılır: risk tutarı R, yani hacim hesabına girilen sayı. Makale, bölümün bu anlamlardan hangilerini ele aldığını da belirtir. Ardından tek yönlü bir karar hiyerarşisi gelir: ne kadar kaybedebileceğiniz, geçersizlik noktasının nerede olduğu, buradan hangi hacmin çıktığı ve ancak en sonda giriş sinyali. Bölüm haritası, her kararı onu belirleyen makaleye ve ondan çıkan parametreye bağlar. Makale, pozitif beklenen değerin sermaye kaybını dışlamadığını açıkça söyler; ancak bu hesabı yapmaz. Toparlanma asimetrisi ve iflas riski 9.2’nin konusudur.

9.2. Kayıpların matematiği: toparlanma asimetrisi ve iflas riski

Bölümün hesaplama çekirdeği ve sermaye düşüşünü telafi etmek için gereken getiri formülünün türetildiği tek yer. Makale önce şu formülün türetilmesiyle başlar: Z = DD/(1 − DD) ve ardından −%5 ile −%90 arasındaki tabloyu verir; küçük düşüşler için satırlar büyük düşüşlerdekinden daha sıktır. Sonra aritmetik özdeşlik olan ifadeleri model çıktılarından ayırır; çünkü bu iki ifade grubunun bölümdeki statüsü farklıdır ve birbirine karıştırılmamalıdır.

İflas riski, kullanılan model sürümü, formül ve varsayımlar listesiyle birlikte verilir; tablonun her hücresi o formülden yeniden üretilebilir. Diğer parametreler sabitken işlem başına iki farklı risk düzeyinin karşılaştırması ve getiri/risk oranının bire birden farklı olduğu model ayrıca hesaplanır.

Bölümün önceki hâlinde eksik olan bir karşılaştırma da vardır: aynı sonuç kümesi farklı sırada dizildiğinde son nokta aynı kalır; ancak yol boyunca görülen maksimum sermaye düşüşü ve limitin aşıldığı an değişir. Sonuç dağılımının simülasyonu, prosedür yönünden açıklanır: neyin, hangi dağılımdan çekildiği ve kaç tekrar yapıldığı belirtilir; ayrıca sonucun neleri kapsamadığı açıklanır. Makale, çözümü verilen bir öz değerlendirme alıştırmasıyla biter.

9.3. İşlem başına risk, toplam risk ve zarar limitleri

Makale, “%1 risk alıyorum” ifadesinin henüz yanıtlamadığı soruyu yanıtlar: neyin yüzde biri? Hesaplama tabanı bölümün tamamı için bir kez belirlenir. Aynı kuralın gerçekleşmiş işlemleri yansıtan bakiyede, cari özsermayede ve özsermaye eğrisinin zirvesinde parasal olarak ne anlama geldiğini; her tabanın pozisyon büyüklüğünü hangi yönde değiştirdiğini gösteren bir tablo vardır. Hacim sütunu yalnızca yönü belirtir; lota dönüşüm 9.5’e bırakılır ve bilerek tekrarlanmaz.

9.3, yüzdeyi kabul edilebilir bir sermaye düşüşünden ve kayıp serisi senaryosundan türetir; limitlerin tabanlarını belirtir. Planlanan zararların toplamını, ortalama sonuçtan ve sonuçların dağılımından ayırır. Her ölçü farklı bir kararı destekleyebilir; toplam, σ değil senaryo bütçesidir. Günlük, haftalık ve aylık limitler, kendi zamanlarında gözlemlenen tabanları; sermaye düşüşü eşiği ise zirve tabanını kullanır. Çelişen limit örnekleri, yeni pozisyon açmadan önce kalan ortak bütçenin nasıl hesaplanacağını gösterir. Alıştırma, eşik aşıldıktan sonra yapılacak işlemin açıkça belirtilmesini gerektirir.

9.4. Koruyucu çıkış ve geçersizlik noktası

Koruyucu çıkışın yeri, kaybetmesi rahat bulunan tutardan değil, “hangi fiyatta giriş gerekçesi artık geçerli olmaz?” sorusundan doğar. Makale iki belirleme sırasını yan yana koyar: geçersizlikten mesafeye ve hacme; tutardan hacme ve mesafeye. Her birinin sayısal sonucunu gösterir; çünkü sıra tartışmasını yalnızca bir iddiayla bırakmayıp çözmenin yolu budur.

Yerleştirme seçenekleri, yöntem sıralaması olarak değil, kural tasarımcısının tercihleri olarak açıklanır. Bedelleri, mesafe ve sabit riskte izin verdikleri hacim üzerinden gösterilir. Burada çıkış mesafesi, 9.5’in konusu olan hacim hesabının girdisidir; uç noktaların, bölgelerin ve oynaklık ölçülerinin belirlenme yöntemleri ise şu bölümün konusudur: teknik analiz bölümü.

Zamana dayalı çıkış ayrı bir operasyonel koşuldur. Tek başına fiyat zararını önceden bilinir kılmaz; dolayısıyla plan, bütçeyi ve gerçekleşme senaryosunu da belirtmelidir. 9.4, hipotezin koşulunu, aktivasyonu ve gerçekleşme fiyatını ayırır.

9.5. Pozisyon büyüklüğü: hacim seçme modelleri

Makale dönüşüm zincirini hiçbir adımı atlamadan sonuna kadar yürütür: sermaye ve tabanı, risk yüzdesi, pip cinsinden çıkış mesafesi, pip değeri, hesap para birimine dönüşüm, ham hacim ve yuvarlama yönü aşağı olmak üzere hesabınızda kullanılabilen hacim adımına yuvarlanmış hacim; ardından bu yuvarlamadan sonra yeniden hesaplanan gerçek risk. Ayrı bir örnekte formül çıktısı minimum hacmin altında kalır. Dürüst sonuç, riski artırmak değil işlemden vazgeçmektir.

9.5, pozisyon büyüklüğü modellerini farklı sorulara verilen yanıtlar olarak karşılaştırır; ardından maliyetleri, minimum büyüklüğü, hacim adımını ve teminatı işler ^[3]. Kelly ölçütü, herhangi bir örneklemden alınan yalnızca iki ortalamayı değil bir dağılım modelini gerektirir. İki sonuçlu sürümünde, sabit RR altında p’ye bağımlılık doğrusaldır; iki tahmindeki ortak hatalar sonucu ciddi biçimde değiştirebilir. Makale teorik sonucu, bu sonucun belirli bir bölümünü ve sizin zarar limitlerinizi birbirinden ayırır. Farklı pozisyon tutma ufuklarına ilişkin örnekler, yalnızca daha kısa tutma süresinin neden daha küçük bütçe anlamına gelmediğini gösterir.

9.6. Getiri/risk oranı, başarı oranı ve beklenen değer

Bu üç kavram bölümde yalnızca burada tanımlanır; diğer makaleler bunları buradan girdi olarak alır. Tanımlar, hangi sayının ne olduğunu açıkça gösterecek biçimde verilir: getiri/risk oranı, kapanmış işlemlerde aynı birimle ölçülen ortalama kazancın ortalama kayba bölümüdür; işlem planındaki bir hedef beyanı değildir. Makale beklenen değeri ve başa baş başarı oranını türetir, sayıları birimleriyle formüle yerleştirir ve gerçekleşme maliyetinin bu eşiği kaç yüzde puanı kaydırdığını belirtir. Beklenen değeri aynı, izlediği yol farklı iki parametre kümesi, hesabı değerlendirmek için beklenen değerin tek başına neden yetersiz olduğunu gösterir. “Beklenen değerin söylemediği şeyler” başlıklı kapsamlı kısım, tek işlemden parametrelerin zaman içindeki istikrarına ve birkaç işlemin toplam sonuç içindeki payına kadar, bu sayının yanıtlamadığı soruları tek tek sıralar. Makale bir avantajın varlığını iddia etmez; kendi kayıtlarınızdan gelen ve belirsizlik taşıyan parametrelerin sonuçlarını hesaplar. Örnek çözümü verilen bir alıştırmayla biter.

9.7. Açık pozisyon yönetimi: başa baş, iz süren çıkış ve kademeli işlemler

Açık pozisyona yapılan her müdahale sonuçların dağılımını değiştirir; ancak değişimin yönü işlemin kendisine içkin değildir. Makalenin temel hesabında maliyetler sonrası başarı oranı düşerken getiri/risk oranı yükselir; sezginin beklediğinin tersi ortaya çıkar. Dolayısıyla soru müdahalenin yararlı olup olmadığı değil, üç parametreyi aynı anda tam olarak nasıl etkilediği ve sayılar yerine konduğunda beklenen değerin hangi yönde değiştiğidir.

Açık pozisyondaki değişiklikler aynı fiyat yolları üzerinde karşılaştırılmalıdır. 9.7, tam çıkışı, koruyucu seviyenin taşınmasını ve kısmi kapanışı, her işlemin maliyetini içerecek biçimde başlangıç R₀ birimine göre hesaplar. Kısmi kapanışın başarı oranını her zaman artırdığını veya dağılımı daralttığını varsaymaz. İz süren çıkışın parametresi ve güncelleme zamanı kuralın parçasıdır. Seviyenin uzaklaştırılması veya pozisyonun artırılması, tam zarar ve ortak limitlerin yeniden kontrolünü gerektirir; ilk girişin onaylanmış olması tek başına bunları haklı çıkarmaz.

9.8. Sermaye düşüşü: iki tanım ve işlemleri durdurma prosedürü

Sermaye düşüşünün tek bir tanımı yoktur; seçilen tanım, aynı yolu betimleyen sayıyı değiştirir. Makale, tek bir hesap yolu üzerinde iki ayrı ölçüm yapar. 51.200 PLN zirvesi ve iki farklı dip — gerçekleşmiş işlemleri yansıtan bakiyede 46.800 PLN, cari özsermayede 45.200 PLN — için ilk sonuç (51.200 − 46.800) / 51.200 = %8,59 ve ikinci sonuç (51.200 − 45.200) / 51.200 = %11,72. Örnekte durdurma eşiği −%10 iken ilk tanım eşiği tetiklemez, ikincisi tetikler; eşik −%15 olduğunda ikisi de tetiklemez. Bunlar 9.8’den verileriyle birlikte aktarılan sonuçlardır. Ancak bu ayrım yapıldıktan sonra başkalarının sonuçlarını karşılaştırmak veya herhangi bir eşik belirlemek anlamlı olur.

Bütçe eşiği, kuralın başarısız olduğunun kanıtı değildir; geçmiş maksimum da gelecekteki sermaye düşüşü için garanti edilmiş bir alt sınır değildir. 9.8, geçmişi açık bir simülasyon modeli ve zaman ufkuyla karşılaştırır. Kantiller model varsayımlarından çıkar; gelecekteki sonuçlar bunları aşabilir veya altında kalabilir. Prosedürün dört alanı vardır: koşul, kapsam, süre ve maruziyet dâhil yeniden başlama. Sermayenin bir bölümünün geri kazanılması, parametre incelemesinin yerini tutmaz. Alıştırma, tek bir yol üzerinde her iki düşüş tanımını ve size ait eylem koşullarını gerektirir.

9.9. Parite korelasyonu, gizli maruziyet ve portföy riski

9.9 üç ayrı portföy büyüklüğünü hesaplar: nominal döviz bacakları, kovaryansları içeren oynaklık ve çıkış senaryosundaki zararların toplamı. Üç pozisyon ortak maruziyet taşıyabilir; ancak yönleri ve nominal tutarları bilinmelidir. Stop-loss tutarları standart sapma yerine geçmez; korelasyonun bir olduğu iddiası bu tutarların toplanmasını haklı çıkarmaz. Matris kontrolleri, her hücrenin aralığının yanı sıra simetriyi ve korelasyonların tümünün birlikte geçerliliğini de kapsar.

Burada korelasyon bir sabit değil ölçüm olarak ele alınır: verilen her değerin dönemi, gözlem sıklığı, seri dönüşümü ve gözlem sayısı vardır. Makale bu dört parametrenin her birinin değiştirilmesinin aynı parite çiftinin sonucunu nasıl değiştirdiğini gösterir. İşaret ayrıca belirlenir: fiyat serilerinin korelasyonu ile iki pozisyonun sonuçlarının korelasyonu aynı şey değildir; çünkü pozisyonların yönleri de işareti belirler. Aynı anda çalıştırılan birden fazla kural, ortak limiti, risk bütçesinin paylaşımı ve iki kural aynı anda sinyal verdiğinde izlenecek davranışla birlikte portföy olarak ele alınır.

9.10. Olay riski, fiyat boşlukları ve riske maruz değerin sınırları

Makale, piyasanın arada fiyat oluşmadan koruyucu çıkış seviyesini aştığı durumu ele alır. Mekanizma gerçekleşme yönünden açıklanır: seviye aşıldığında aktivasyon, ilk kullanılabilir fiyattan gerçekleşme ve arada kotasyon bulunmaması. Ardından zarar ayrıca şu şekilde hesaplanır: hacim × pip değeri × gerçekleşme fiyatının gerçek mesafesi ve planlanan mesafe ile gerçekleşme sapmasıyla karşılaştırılır. İki sıçrama senaryosunda, hem planlanan riskle hem sermayeyle karşılaştırma gösterilir.

İkinci kısım riske maruz değer kartıdır: tanım, güven düzeyi, zaman ufku, tahmin yöntemi, pencere ve gözlem sayısı, varsayımların tam listesi ve ölçünün söylemediği şeylerin ayrı bir listesi. Ölçümü tanımlayan iki alan da diğerleri kadar zorunludur; bunlar boş kaldıkça sonuç satırı herhangi bir serinin gözlemi değil, varsayılan bir parametreyle yapılmış hesaptır.

VaR, belirtilmiş yöntem, güven düzeyi ve zaman ufku için bir zarar kantilini tanımlar ^[4]. Eşiğin her aşılmasındaki zararın büyüklüğünü tanımlamaz. Normal dağılıma dayalı sürümün hatası, dağılıma ve kantil düzeyine bağlıdır; yalnızca “kalın kuyruklar” ifadesinden hatanın yönü çıkarılamaz. 9.10 ayrıca farklı soruları yanıtlayan beklenen kuyruk zararı ile stres senaryosunu karşılaştırır. Likiditenin bozulduğu geçmiş örnekler, birincil kaynaklarla ve kullanılan fiyat türüne ilişkin açıklamayla verilir.

9.11. Risk yönetimi planı

9.11, yöntemlerin sonuçlarını yedi operasyonel kısımda gruplanmış on bir plan alanına aktarır ^[10]. Bunların birlikte uygulanabilirliğini kontrol eder: bütçenin tam tanımı, kalan limitler, açık pozisyonlar ve bekleyen emirler için ayrılan tutarlar, güncelleme zamanları. Birden fazla alan aynı boş bütçeyi ayırmadan kullanıyorsa tek bir alanın doldurulması yeterli değildir. Örnek, hem hatalı nominal hacmi hem maliyetlere göre düzeltilmiş doğru sonucu gösterir.

Ayrı bir çelişki kısmı, bağımsız yazılabilen ancak o şekilde uygulanamayan parametre çiftlerini ele alır: varsayılan gerçekleşme ek yükünde günlük limite kaç pozisyon sığar, aya zararla girilince aylık limite ne olur ve açık pozisyonun yarısını kapatmak gerçekten neye mal olur? Yanında, planın yürürlüğe girmeden önce geçmesi gereken altı tutarlılık testi yer alır.

Şablonun yanında, yalnızca risk parametreleriyle sınırlı giriş öncesi kontrol kartı ve sürüm kartı bulunur: her parametre değişikliği için, yürürlük tarihi ve onunla birlikte yeniden hesaplanan sayıların listesiyle bir satır. Makale giriş kuralları veya işlem günlüğü içermez. Risk yönetimi planı, işlem planının bütünü değil bir parçasıdır; kayıtların biçimi ise şu bölümün konusudur: uygulama atölyesi bölümü; buradaki kayıt standardı yalnızca risk planının sürümlendirilmesini kapsar. Sondaki alıştırma, planı kendi sayılarınızla doldurmanızı ve kayıp serisinin otomatik olarak değiştirdiği değil, değiştirmediği parametreyi belirlemenizi ister. Bu parametre otomatik olarak değişmez; çünkü yüzde aynı kalırken tutarlar tabandan yeniden hesaplanır.

5. Bu bölüm nasıl okunmalı ve hangi bilgiler hazır olmalı?

Sıfırdan başlıyorsanız sırayla okuyun: 9.1 ve 9.2 hiç deneyim gerektirmez ve sonraki tüm sayıların temelini oluşturur. Belirli bir hesaplamayı arıyorsanız doğrudan ilgili yere gidin. Ancak 9.5’teki hacim hesabını yalnızca önce yüzde tabanını (9.3) ve geçersizlik noktasının yerini (9.4) belirlediyseniz doğru yapabileceğinizi unutmayın. Bu iki kararı vermeden hacim hesaplayan bir hesap makinesi, yorumlanamayan bir sayı döndürür.

• Pozisyon başına ne kadar risk alacağınızı veya yüzdeyi neyin üzerinden hesaplayacağınızı bilmiyorsanız → 9.3, ardından 9.5.
• Koruyucu çıkışı nereye koyacağınızı bilmiyor ve kaybetmeye razı olduğunuz tutara göre belirliyorsanız → 9.4.
• Bir kayıp serisi sürüyor ve bunun parametrelerinizin açıklayabildiği aralıkta olup olmadığını bilmiyorsanız → 9.2 ve 9.8.
• Birden fazla açık pozisyonunuz var ve toplam riskin ne olduğunu bilmiyorsanız → 9.9, işlemleri durdurma eşiği için → 9.8.
• Maliyetler sonrası kapalı işlemlerinizin pozitif beklenen değer üretip üretmediğini bilmiyorsanız → 9.6.
• Kararlarınızı hemen yazıya geçirmek istiyorsanız → 9.11; alanları, planın her alan yanında gösterdiği makalelerdeki sayılarla dolduracaksınız.

Hesaplamadan önce hangi bilgiler elinizin altında olmalı?

Bu bölümdeki hesaplamalar ancak tüm girdiler hazır olduğunda yapılabilir. Girdiler eksikse her sonuç doğru görünecek, ancak hiçbir anlam taşımayacaktır.

• Sermaye ve hesaplama tabanı — hesap para biriminde belirli bir tutar; gerçekleşmiş işlemleri yansıtan bakiyeden mi, cari özsermayeden mi hesaplandığının ve ne zaman ölçüldüğünün açık tanımı.
• Hesap para birimi ve dönüşüm kuru — tarihli ve alış, satış veya orta fiyat olduğunun belirtildiği kur; eğer karşıt para birimi hesap para birimiyse dönüşüm katsayısını atlamak yerine bir olarak yazın.
• Enstrümanın sözleşme özellikleri — sözleşme büyüklüğü, pip değeri, minimum hacim ve hacim adımı. Son iki parametre, yüzde kuralının hesabınızda uygulanabilir olup olmadığını belirler.
• Maliyet bileşenleri ayrı ayrı — spread, açılış ve kapanış komisyonu, swap puanları, varsayılan kayma. Tek bir toplam tutar değil; çünkü her bileşen hesabın farklı bir noktasına girer.
• Kendi kayıtlarınızdaki parametreler — maliyetler sonrası kapanmış işlemlerden hesaplanan başarı oranı, ortalama kazanç ve ortalama zarar; bunları tahmin ettiğiniz işlem sayısıyla birlikte. İşlem sayısı burada değerlerin kendisi kadar önemlidir: bu sayı olmadan ölçülen başarı oranının başa baş eşikten ayırt edilebilir mi, yoksa kendi ölçümünüzün hata payında mı olduğu söylenemez. Bu, kanaatle değil hesapla belirlenir. Hesaplama için bkz. 9.1 numaralı makale; eşikle karşılaştırma içinse bkz. alıştırmanın C kısmı.

Bu bölüm neleri içermez?

Bu bölüm komşu bölümlerdeki büyüklükleri girdi olarak alır ve bunları yeniden açıklamaz. Aşağıdaki tablo, her biri için nereye bakmanız gerektiğini ve risk bölümünün oradan tam olarak ne aldığını belirtir.

Bölümün tamamından sonra neler yapabileceksiniz?

Bu liste kontrol edilebilir: her maddeyi metindeki örneklerle değil kendi sayılarınızla uygularsınız.

• Her risk sayısının tabanını adlandırmak ve olası tabanlar kullanıldığında sonuçların ne kadar ayrıştığını göstermek.
• Sermaye, risk yüzdesi ve koruyucu çıkış mesafesinden, para birimi dönüşümü ve hacim adımına yuvarlamayla pozisyon büyüklüğü hesaplamak.
• Planlanan risk ile gerçekleşen riski ayırmak; spread, komisyon, kayma ve fiyat boşluğundan doğan farkı hesaplamak.
• Geçersizlik noktasını hacimden sonra değil, önce belirlemek.
• Belirli bir sermaye düşüşünden sonra ne kadarının geri kazanılması gerektiğini hesaplamak ve ilişkinin neden doğrusal olmadığını açıklamak.
• Eşiği ve zaman ufku belirtilmiş bir modelde iflas riskini tahmin etmek; varsayımların neleri dışarıda bıraktığını belirlemek. Veriler olmadan hatanın yönü her zaman belirlenemez.
• Maliyetler sonrası beklenen değeri ve başa baş başarı oranını hesaplamak; maliyetin bu eşiği ne kadar kaydırdığını belirtmek.
• İşlem başına, günlük ve haftalık limitleri; işlemleri durdurma ve yeniden başlama koşullarıyla birlikte yazmak.
• Birden fazla pozisyonun toplam maruziyetini değerlendirmek ve ortak bir para birimine gizli maruziyeti belirlemek.
• Riske maruz değerin neleri söylemediğini sıralamak ve dağılımın kuyruğuna ilişkin soruyu hangi ölçünün yanıtladığını belirtmek.
• Bir sonucun ne zaman aritmetik özdeşlikten, ne zaman varsayılan dağılıma ve tahmin edilen parametrelere dayanan bir modelden çıktığını ayırt etmek.
• Her parametrenin kendi sayısı ve değişme koşulu olduğu tek bir yazılı planda bütün kararları birleştirmek.

Bu maddelerden herhangi biri size yabancı geliyorsa önce şuradan başlayın: temel bilgiler bölümü. Nedeni zorluk düzeyi değildir: 9.2–9.5 makalelerindeki formüller tam da orada tanımlanan büyüklüklerle çalışır; bunlar bilinmeden, sandığınız şeyi ifade etmeyen sayılar yerlerine konur. Hesaplama girdileri — başarı oranı, getiri/risk oranı, beklenen değer — kendi kayıtlarınızdan gelir; bunların nasıl ölçüldüğü şu kaynakta açıklanır: 8.2 numaralı makale.

6. Alıştırma: verileri derleyin ve sorunun hangi konuya ait olduğunu belirleyin

Bu alıştırma pozisyon büyüklüğü veya durdurma eşiği hesaplamaz; bunların hesaplanacağı yerler sonraki makalelerdir. Bu sayfanın konusu olan iki şeyi kontrol eder: girdilerin tamamına durumlarıyla birlikte sahip misiniz ve iki sayı eşit ölçüde makul göründüğünde bile soruyu doğru makaleye bağlayan büyüklüğü adlandırabiliyor musunuz? Üçüncü kısım tek bir karşılaştırmadır: kendi başarı oranınız sonraki formüllere girecek kadar hassas ölçülmüş mü ve bunu gösteren hesabı hangi makale yapıyor?

A kısmı. Veri kartı

Hesabınız için sekiz maddeyi doldurun. Her birine bir durum ekleyin: ölçüm, hesap parametresi, düzenleyici parametre veya varsayılan değer. Durumu belirtilmeyen madde eksik sayılır.

1. Hesap para biriminde sermaye, tabanı — gerçekleşmiş işlemleri yansıtan bakiye veya cari özsermaye — ve ölçüm zamanı.
2. Hesap para birimi.
3. Hesap para birimine dönüşüm kuru: değer, parite, kurun tarafı (alış, satış, orta), tarih ve saat. Karşıt para birimi hesap para birimiyse alanı boş bırakmak yerine 1,0000 yazın.
4. Enstrümanınızda bir lot için sözleşme büyüklüğü ve pip değeri.
5. Hesabınızın sözleşme özellikleri tablosundan minimum hacim ve hacim adımı.
6. Birimleriyle birlikte ayrı ayrı maliyet bileşenleri: spread, açılış ve kapanış komisyonu, swap puanları, varsayılan kayma.
7. Başarı oranı p, ortalama kazanç, ortalama zarar ve bunları hesapladığınız kapanmış işlem sayısı N.
8. Kullanmayı düşündüğünüz koruyucu çıkış mesafesi ve bunun nasıl belirlendiği.

B kısmı. Hangi makale belirler ve bunu nasıl anlarsınız?

Altı durumun her birinde gerekçelendirilebilecek iki makale numarası verilir. Soruyu belirleyen makaleyi seçin ve bir cümle ekleyin: konuyu hangi büyüklüğün belirlediği. Tek başına numara yanıt sayılmaz; kontrol edilen tam da ölçütü adlandırma becerisidir.

1. Fiyat lehime ilerleyince pozisyonun yarısını kapattım; hesabı mı iyileştirdim, yoksa yalnızca fiyat yolunu mu yumuşattım, bilmiyorum. Adaylar: 9.6 veya 9.7.
2. Yüzde kuralı hesabımdaki minimumdan küçük pozisyon veriyor. Bu enstrümanda hangi sermaye düzeyinden itibaren uygulanabilir olduğunu bilmek istiyorum. Adaylar: 9.3 veya 9.5.
3. Günlük limit tükendi, haftalık limit tükenmedi; açık bir pozisyonum ve yeni pozisyon için sinyalim var. Adaylar: 9.3 veya 9.8.
4. Üç hafta önce risk yüzdemi değiştirdim; ne zamandan beri geçerli olduğunu veya hangi sayıları onunla birlikte yeniden hesapladığımı hatırlamıyorum. Adaylar: 9.3 veya 9.11.
5. Portföyüm için hesaplanan riske maruz değer, geçen ay tek bir günde oluşan zarardan küçük çıktı. Adaylar: 9.9 veya 9.10.
6. Kurallarımdan ikisi, aynı gün ortak para birimi içeren paritelerde sinyal verdi. Adaylar: 9.3 veya 9.9.

C kısmı. Veri belirsizliği kararı nasıl değiştirir?

Başarı oranı, beklenen değer hesaplarına ve pozisyon büyüklüğü modellerine bir sayı olarak girer; ancak kendi hatası bulunan bir örneklem tahminidir. Bu tahmindeki belirsizlik — standart hata SE = √(p(1 − p) / N), ölçülen başarı oranının çevresindeki aralık ve bunun geçerli olduğu varsayımlar — şu kaynakta ele alınır: 9.1 numaralı makale; başa baş başarı oranı p* = 1 / (1 + RR) ve gerçekleşme maliyetleri sonrası sürümü ise şu kaynakta tanımlanır: 9.6 numaralı makale. Burada iki büyüklük de girdidir; geriye tek bir karar kalır: A kısmındaki başarı oranınızı p ve kapanmış işlem sayınızı N alın; eşiğin aralığın sınırlarına göre nerede kaldığını kontrol edin. Eşik aralığın içindeyse bu test, varsayımları altında p’nin başa baş noktasının iki yanında olmasını da dışlamaz. Bu, başka geçerli bir yöntemle ek sonuca ulaşılamayacağını kanıtlamaz. Karşılaştırmada RR’nin tek ve tutarlı tanımı olmalıdır: ortalama kazanç ve kayıplar net ölçülmüşse aynı maliyetleri yeniden eklemeyin. Nominal brüt uç değerler ve pozitif maliyet kullanıyorsanız maliyetler sonrası ayrı bir eşik türetin. Ortalamalardaki belirsizlik ve değişen koşullar ayrıca değerlendirilmelidir.

7. Sırada ne var?

Bölümün tamamını bitirdiğinizde belirli sayıları içeren yazılı bir belgeniz olmalıdır: risk tabanı, türetimiyle birlikte işlem başına yüzde, geçersizlik noktasını belirleme yöntemi, dönemsel limitler zinciri, işlemleri durdurma eşiği ve yeniden başlama koşulu, korelasyonlu maruziyet limiti. Her biri, değişen verilerle tekrarlayabildiğiniz bir hesaptan çıkmalıdır; çünkü parametreler değişir ve yeniden hesaplayamadığınız plan onlarla birlikte eskir.

Son olarak iki uyarı. Birincisi: risk yönetimi, zarar eden bir kural kümesini kârlı hâle getirmez ve sermayenin kalıcı olarak kaybedilmesi olasılığını ortadan kaldırmaz; sonuç dağılımını değiştirir ve herhangi bir değerlendirme yapılabilecek örneklemi uzatır. İkincisi: bu bölümdeki sayıların hiçbiri tavsiye değildir. Risk yüzdesi, durdurma eşiği ve maruziyet limiti, sizin varsayımlarınızla yapılan hesabın sonuçlarıdır; varsayım değişince sonuç da değişir.

Sonraki bölüm — yatırımcı psikolojisi — bu bölümün bilerek açıklamadığı konuyu ele alır: yazılı kural ile uygulanan kural arasındaki fark. Burada bu denklemin yalnızca ilk tarafı belirlenir.

Önce ayrımı yaparak başlıyoruz — giriş kuralının kalitesini iyileştirmiyorsa risk kuralının tam olarak ne yaptığı sorusuyla.